Skip to main content

Posts

Showing posts from 2019

Agam-आगम्/आगच्छ(आना) धातु रुप लट् लकार-(present tense)

आगम्/ आगच्छ धातु रूप लट् लकार हिन्दी The word Agam is combination of आ+ गम् (A + gam) root word. It means "to come". In this post we will learn about आगम् (Agam) dhatu roop in present tense which is also called लट् लकार in Sanskrit. The point to note here is these roots changes when we use them in sentences. For example आगम् becomes आगच्छ। With continue practice of Sanskrit we will able to remember them. We have similar type of dhatu roop which change while usage such as दृश स्था पा घ्रा etc. आगम्/आगच्छ धातु रुप एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम पुरूष (सः)आगच्छति (He) comes (तौ)आगच्छतः (They two) comes (ते)आगच्छन्ति (They all) comes मध्यम पुरूष (त्वं)आगच्छसि (you) come (युवां)आगच्छथः (you two) come (युयं)आगच्छथ (you all) come उतम पुरूष (अहं)आगच्छामि (I) come (आवां)आगच्छावः (we two) come (व्यं)आगच्छामः (We all) come The words in the bracket in the above table are for example purpose and can be change according to the sentence. Th...

क्रीड़ा ( खेल ) आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप- Kridaa (Game) Aakarant streeling shabd roop

The Sanskrit word kridaa (krirā) means "Game" in English. It’s a feminine word according to the grammar which is similar other languages. It is group under aakarant family of words ending with aa or Ā. In the following table, different form of kridaa are given, similar words in nature can be formed likewise for example रमा बालिका कथा विद्या पाठशाला लता By remembering the following table one can easily learn and form the words of the Ākarant group. To know more about the topic please comment below and provide your valuable suggestions. क्रीड़ा शब्द का अर्थ हैं "खेल "। यह एक स्त्तीलिंग शब्द हैं। क्रीड़ा के शब्द रुप आकारांत शब्द रुप की तरह चलेगे। नीचे दी गयी तालिका मे क्रीड़ा के शब्द रुप हैं, अन्य सभी आकारांत शब्दो के भी समान रुप से शब्द रुप चलेगे कुछ अन्य आकारांत शब्द जैसे: रमा बालिका कथा विद्या पाठशाला लता क्रीड़ा आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम (कर्ता) क्रीड़ा (ख...

विद्या ( ज्ञान ) आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप- Vidya (knowledge) Aakarant streeling shabd roop

The Sanskrit word Vidyā means "Knowledge" in English. Its a feminine word according to the grammar which is similar other languages.It is group under aakarant family of words ending with aa or Ā. In the following table,different form of Vidyā are given, similar words in nature can be formed likewise for example Photo by Rachel Claire on Pexels.com रमा बालिका कथा क्रीडा पाठशाला लता By remembering the following table one can easily learn and form the words of the Ākarant group. To know more about the topic please comment below and provide your valuable suggestions. विद्या शब्द का अर्थ हैं "ज्ञान "। यह एक स्त्तीलिंग शब्द हैं। विद्या के शब्द रुप आकारांत शब्द रुप की तरह चलेगे। नीचे दी गयी तालिका मे विद्या के शब्द रुप हैं, अन्य सभी आकारांत शब्दो के भी समान रुप से शब्द रुप चलेगे कुछ अन्य आकारांत शब्द जैसे: रमा बालिका कथा क्रीडा पाठशाला लता विद्या आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम (कर्ता) विद्या...

लता आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप- lata (creeper) aakarnat streeling shabd roop

The Sanskrit word Lata means Creeper in English. Its a feminine word according to the grammar which is similar other languages.It is group under aakarant family of words ending with aa or Ā. In the following table,different form of Lata are given, similar words in nature can be formed likewise for example रमा बालिका कथा क्रीडा पाठशाला विद्या By remembering the following table one can easily learn and form the words of the Ākarant group. To know more about the topic please comment below and provide your valuable suggestions. लता शब्द का अर्थ हैं "बेल"। यह एक स्त्तीलिंग शब्द हैं। लता के रुप आकारांत शब्द रुप की तरह चलेगे। नीचे दी गयी तालिका मे लता के शब्द रुप हैं, अन्य सभी आकारांत शब्दो के भी समान रुप से शब्द रुप चलेगे कुछ अन्य आकारांत शब्द जैसे: रमा बालिका कथा क्रीडा पाठशाला विद्या लता आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम (कर्ता) लता(बेल ने) लते (दो बेलो ने) लताः ( सब बेलो ने) द्व...

बालिका आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप- Balika (girl) aakarnat streeling shabd roop

The Sanskrit word balika mean Girl in english. Its a feminine word according to the grammar which is similar other languages.It is group under aakarant family of words ending with aa or Ā. In the following table,different form of Balika are given similar words in nature can be formed likewise for example रमा लता कथा क्रीडा पाठशाला विद्या By remembering the following table one can easily learn and form the words of the Ākarant group. To know more about the topic please comment below and provide your valuable suggestions. बालिका शब्द का अर्थ हैं लडकी। यह एक स्त्तीलिंग शब्द हैं। बालिका के रुप आकारांत शब्द रुप की तरह चलेगे। नीचे दी गयी तालिका मे बालिका के शब्द रुप हैं, अन्य सभी आकारांत शब्दो के भी समान रुप से शब्द रुप चलेगे कुछ अन्य आकारांत शब्द जैसे: रमा लता कथा क्रीडा पाठशाला विद्या बालिका आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम बालिका बालिके बालिकाः द्वितीया बालिकाम् बालिके बालिकाः तृ...

दृश् / पश्य ( To see) के धातु रूप संस्कृत (Sanskrit)

Drshy/ pashy ke dhatu roop sanskrit me The meaning of drshy pashy dhatu is "to see". In this post we will learn about dhatu roop of Drashye/pashy in present tense which also called लट् लकार in sanskrit. The dhatu's roop of Drshy/pashy are given below. We can make any other identical dhatu roop in similar manner. दृश् / पश्य (देखना) के धातु रूप संस्कृत में दृश् / पश्य धातु का अर्थ है "देखना"। इस पोस्ट में हम वर्तमान काल में दृश् / पश्य के धातु रुप के बारे में जानेंगे जिसे संस्कृत में लट् लकार भी कहा जाता है। दृश् / पश्य के धातु के धातु रुप नीचे दीये गऐ है। हम किसी भी अन्य समान धातु को समान तरीके से बना सकते हैं। लट् लकार एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम पुरूष पश्यति पश्यत: पश्यन्ति मध्यम पुरूष पश्यसि पश्यथ: पश्यथ उतम पुरूष पश्यामि पश्याव: पश्याम:

विद्यालयः (Vidyalaya) शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप-

Vidyalaya Akaranta purling shabd roop. विद्यालय (Vidyalaya )शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप (shabd roop.) के जैसै चलते है। नीचे दी गयी तालिका में विद्यालय के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इन्हे याद कर के आप सभी अकारांत पुर्लिंग सज्ञां के रुप बना सकते हैं जैसै- रामः ( राम ) ( Rama) ईश्वरः ( ईश्वर ) (God ) बालकः ( बालक ) ( Child) मनुष्यः ( मनुष्य ) ( Human) नृपः ( राजा ) ( King) विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम विद्यालयः विद्यालयौ विद्यालयाः द्वितीया विद्यालयम् विद्यालयौ विद्यालयान् तृतीया विद्यालयेन विद्यालयाभ्याम् विद्यालयैः चतुर्थी विद्यालयाय विद्यालयाभ्याम् विद्यालयेभ्यः पंचमी विद्यालयात् विद्यालयाभ्याम् विद्यालयेभ्यः षष्ठी विद्यालयस्य विद्यालययोः विद्यालयानाम् सप्तमी विद्यालये विद्यालययोः विद्यालयेषु संबोधन हे विद्यालय हे विद्यालयौ हे विद्यालयाः उदाहरण वाक्य बालक विद्यालय जाता है। बालकः विद्यालयं गच्छति। दो बालक विद्यालय जाते है। बालकौ विद्यालयं गच्छतः। विद्यालयः (विद्यालय) शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप

नृपः (राजा) शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप

नृपः (राजा) शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप - King masculine word, ending with “A” word form - Nrapha( Raja) (King) Akarant Purling shabd roop नृपः(राजा) शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप के जैसै चलते है। नीचे दी गयी तालिका में नृपः के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इन्हे याद कर के आप सभी अकारांत पुर्लिंग सज्ञां के रुप बना सकते हैं जैसै- रामः (राम) ईश्वर (God) बालकः(Child) मनुष्यः( Human) , विद्यालयः(school), ग्रामः(village) इत्यादि। विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम नृपः नृपौ नृपाः द्वितीया नृपम् नृपौ नृपान् तृतीया नृपेण नृपाभ्याम् नृपैः चतुर्थी नृपाय नृपाभ्याम् नृपेभ्यः पंचमी नृपात् नृपाभ्याम् नृपेभ्यः षष्ठी नृपस्य नृपयोः नृपाणाम् सप्तमी नृपे नृपयोः नृपेषु सम्बोधन हे नृप हे नृपौ हे नृपाः उदाहरण वाक्य राजा जा रहा है। नृपः गच्छति। नृपः (राजा) शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप

मनुष्यः (मनुष्य) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप- Manusha(Human) Akarant purling shabd roop

मनुष्यः (मनुष्य) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप - Manusha(Human) Akarant purling shabd roop मनुष्य शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप के जैसै चलते है। नीचे दी गयी तालिका में मनुष्य शब्द के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इन्हे याद कर के आप सभी अकारांत पुर्लिंग सज्ञां शब्द के रुप बना सकते हैं जैसै- रामः (राम) ईश्वर (God) बालकः ( बालक) नृपः( king), विद्यालयः(school), ग्रामः(village) इत्यादि।

बालकः (बालक) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप- Balak(child) Akarant purling shabd roop

बालकः (बालक) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप - Balak(child) Akarant purling shabd roop बालकः शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप के जैसै चलते है। नीचे दी गयी तालिका में बालकः के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इन्हे याद कर के आप सभी अकारांत पुर्लिंग सज्ञां शब्द के रुप बना सकते हैं जैसै- रामः (राम) ईश्वर (God) मनुष्यः( Human), नृपः( king), विद्यालयः(school), ग्रामः(village) इत्यादि। विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम बालकः बालकौ बालकाः द्वितीया बालकम् बालकौ बालकान् तृतीया बालकेन बालकाभ्याम् बालकैः चतुर्थी बालकाय बालकाभ्याम् बालकेभ्यः पंचमी बालकात् बालकाभ्याम् बालकेभ्यः षष्ठी बालकस्य बालकयोः बालकानाम् सप्तमी बालके बालकयोः बालकेषु सम्बोधन हे बालक हे बालकौ हे बालकाः उदाहरण वाक्य बालक वहाँ जाता है। बालकः तत्र गच्छति। बालक पढता है। बालकः पठति। दो बालक हँसते है। बालकौ हसतः। वह बालक हँसता है। सः बालकः हसति। सब बालक हँसते हैं। बालकाः हसन्ति। बालक विद्यालय जाता है। बालकः विद्यालयं गच्छति...

किम् (कौन) मकारांत पुर्लिंग सर्वनाम शब्द रुप- Kim (kaun) makaranta purling sarvanam sabda roop.

किम् (कौन) मकारांत पुर्लिंग सर्वनाम शब्द रुप- Kim (kaun) makārānta purling sarvanām śabda rupa - Kim (who) pronoun word forms- ending with "M” Masculine एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम कः कौ के द्वितीया कम् कौ कान् तृतीया केन् काभ्याम् कैः चतुर्थी कस्मै काभ्याम् केभ्यः पंचमी कस्मात् काभ्याम् केभ्यः षष्ठी कस्य कयोः केषाम् सप्तमी कस्मिन् कयोः केषु उदाहरण वाक्य वह किस ब्राह्मण को धन देता है। सः कस्मै ब्राह्मणाय धनं यच्छति । किम् शब्द रुप पुर्लिंग

ईश्वरः (भगवान) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप- Ishwar (God) Akarant purling shabd roop

ईश्वरः (भगवान) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप- Ishwar (God) Akarant purling shabd roop ईश्वरः शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप के जैसै चलते है। नीचे दी गयी तालिका में ईश्वरः के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इन्हे याद कर के आप सभी अकारांत पुर्लिंग सज्ञां के रुप बना सकते हैं जैसै- रामः (राम) बालकः(Child), मनुष्यः( Human), नृपः( king), विद्यालयः(school), ग्रामः(village) इत्यादि। ईश्वरः (भगवान) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप ईश्वरः (भगवान) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम ईश्वरः ईश्वरौ ईश्वराः द्वितीया ईश्वरम् ईश्वरौ ईश्वरान् तृतीया ईश्वरेण ईश्वराभ्याम् ईश्वरैः चतुर्थी ईश्वराय ईश्वराभ्याम् ईश्वरेभ्यः पंचमी ईश्वरात् / ईश्वराद् ईश्वराभ्याम् ईश्वरेभ्यः षष्ठी ईश्वरस्य ईश्वरयोः ईश्वराणाम् सप्तमी ईश्वरे ईश्वरयोः ईश्वरेषु सम्बोधन हे ईश्वर हे ईश्वरौ हे ईश्वराः

तद् शब्द रुप पुर्लिंग

तद् (वह) सर्वनाम शब्द रुप- दकारांत पुर्लिंग tad (vaha) sarvanām śabda rupa - dakārānta purling TAD (HE) pronoun word forms- ending with "D" Masculine एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम सः तौ ते द्वितीया तम् तौ तान् तृतीया तेन ताभ्याम् तैः चतुर्थी तस्मै ताभ्याम् तेभ्यः पंचमी तस्मात् ताभ्याम् तेभ्यः षष्ठी तस्य तयोः तेषाम् सप्तमी तस्मिन् तयोः तेषु उदाहरण वाक्य वह पढता है। सः पठति। वे दो पढते है। तौ पठतः वे सब पढते है। ते पठन्ति। वह मनुष्य हॅंसता है। सः मनुष्यं हसति। वह हँसता है। सः हसति। वह मनुष्य कहॉं जाता है। सः मनुष्यं कुत्र गच्छति। तद् शब्द रुप पुर्लिंग

एषः अकारांत पुर्लिंग सर्वनाम शब्द रुप- ēṣaḥ akārānt purlinga śabda rupa

आज हम एषः अकारांत शब्द रुप सिखेंगे। इंग्लिश में एषः का अर्थ “he” होता है। परंतु सः का भी अर्थ "he" है। दोनो शब्दों मे अंतर यह है की एषः का प्रयोग हम अपने समीप के व्यक्ति के लिए करते है जबकि सः का प्रयोग हम अपने से किसी दूर के व्यक्ति के लिए करते है। स्त्रीलिंग में एषः हो जाता है एषा और सः हो जाता है सा, परंतु उनका प्रयोग समान ही रहता है। एषः एक सर्वनाम शब्द है, जो की यदादि शब्द समूह से है जिसके अन्य शब्द है -यद्, तद्, एतद्, किम् आदि। यहाँ ध्यान रखने वाली बात है की सर्वनाम शब्दों में सात ही रूप होते है सम्बोधन नहीं होता। नीचे दी गयी तालिका में हम एषः के पुर्लिंग शब्द रूप सिखेंगे। एषः के स्त्रीलिंग एवं नपुंसकलिंग में भी शब्द रूप होते है। एषः अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप   विभक्त्ति एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम एषः एतौ एते द्वितीया एनम् / एतम् एनौ / एतौ एनान् / एतान् तृतीया एनेन / एतेन एताभ्याम् एतैः चतुर्थी एतस्मै एताभ्याम् एतेभ्यः पंचमी एतस्मात् / एतस्माद् एताभ्याम् एतेभ्यः षष्ठी एतस्य एनयोः / एतयोः एतेषाम् सप्तमी एतस्मिन् एनयोः / एतयोः एतेषु एषः अका...

रामः (राम) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप- Rāmaḥ (Rāma) akārānt purlinga śabda rupa Sanskrit(संस्कृत)

रामः शब्द अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप के जैसै चलते है। नीचे दी गयी तालिका में राम के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इन्हे याद कर के आप सभी अकारांत पुर्लिंग सज्ञां शब्दो के रुप बना सकते हैं जैसै- ईश्वरः (God) , बालकः(Child) , मनुष्यः( Human) , नृपः( king) , विद्यालयः(school), ग्रामः(village) इत्यादि।   एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम रामः रामौ रामाः द्वितीया रामम् रामौ रामान् तृतीया रामेण रामाभ्याम् रामैः चतुर्थी रामाय रामाभ्याम् रामेभ्यः पंचमी रामात् रामाभ्याम् रामेभ्यः षष्ठी रामस्य रामयोः रामानाम् सप्तमी रामे रामयोः रामेषु सम्बोधन हे राम हे रामौ हे रामाः रामः (राम) अकारांत पुर्लिंग शब्द रुप

गृह (घर)अकारांत नपुंस्कलिंग शब्द रुप- Grha( ghara) akārānta napunsakaliṅga śabda rupa

गृह (घर)अकारांत नपुंस्कलिंग शब्द रुप -Grha( ghara) akārānta napunsakaliṅga śabda rupa गृह शब्द के रुप अकारांत नपुंस्कलिंग शब्द रुप के जैसै चलते है। नीचे दी गयी तालिका में गृह शब्द के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इनहे याद कर के आप सभी अकारांत नपुंसकलिंग सज्ञां के रुप बना सकते हैं जैसै- ज्ञानम्(knowledge), पुस्तकम् (book) , पुष्पम्(flower ) , जलम्(water) , सत्यम्(truth), भोजनम्(food), राज्यम्(state)इत्यादि। एकवचन द्विवचन बहुवचन  प्रथम गृहम् गृहे गृहाणि द्वितीया गृहम् गृहे गृहाणि तृतीया गृहेण गृहाभ्याम् गृहैः चतुर्थी गृहाय गृहाभ्याम् गृहेभ्यः पंचमी गृहात् गृहाभ्याम् गृहेभ्यः षष्ठी गृहस्य गृहयौः गृहाणाम् सप्तमी गृहे गृहयौः गृहेषु सम्बोधन हे गृह हे गृहे हे गृहाणि

Rama (laxmi) Aakarant streeling shabd roop

रमा (लक्ष्मी) आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप रमा (rama)शब्द आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप के जैसै चलते है। निचे दी गयी तालिका में रमा के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इन्हे याद कर के आप सभी आकारांत स्त्रीलिंग सज्ञां के रुप बना सकते हैं जैसै- बालिका (Girl), लता (name of girl) , कथा(story), क्रीड़ा (game ), पाठशाला(school ), विद्या(knowledge) इत्यादि। Rama shabd roop विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम रमा रमे रमाः द्वितीया रमाम् रमे रमाः तृतीया रमया रमाभ्याम् रमाभिः चतुर्थी रमायै रमाभ्याम् रमाभ्यः पंचमी रमायाः रमाभ्याम् रमाभ्यः षष्ठी रमायाः रमयोः रमानाम् सप्तमी रमायाम् रमयोः रमानु सम्बोधन हे रमे हे रमे हे रमाः रमा (लक्ष्मी) आकारांत स्त्रीलिंग शब्द रुप

गुरु शब्द उकारांत पुर्ल्लिग शब्द रुप- Guru shabd roop

गुरु शब्द उकारांत पुर्ल्लिग शब्द रुप- Guru ke shabd roop गुरु शब्द उकारांत पुर्ल्लिग शब्द रुप के जैसै चलते है। निचे दी गयी तालिका में गुरु के अलग अलग विभक्तियो के रुप है। इनहे याद कर के आप सभी उकारांत पुर्ल्लिग सज्ञां के रुप बना सकते हैं जैसै- साधु, भानु (सुर्य का पर्यायवाची, a name of sun), शिशु(नवजात बालक, small child), वायु( wind),ऋतु(weather), शम्भु इत्यादि। विभक्तियॉ एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथम गुरुः गुरू गुरवः द्वितीया गुरुम् गुरू गुरून् तृतीया गुरुना गुरुभ्याम् गुरुभिः चतुर्थी गुरवे गुरुभ्याम् गुरुभ्यः पंचमी गुरौः गुरुभ्याम् गुरुभ्यः षष्ठी गुरौः गुर्वोः गुरूनाम् सप्तमी गुरौ गुर्वो गुरुपु सम्बोधन हे गुरौ हे गुरू हे गुरवः गुरु शब्द उकारांत पुर्ल्लिग शब्द रुप

हरि (विष्णु) इकारान्त पुर्लिग शब्द

Hari Ikarant (इकारान्त) purling Shabd roop. In this post, we will learn about hari (हरि) shabd roop. Hari is an ikarant shabd, if we do a sandhi vichede of hari shabd ह् + अ + र् + इ = हरि, The last varn (alphabet) is इ making it an ikarant shabd. Also, hari (हरि) is a masculine(पुल्लिंग) shabd. Therefore, the Shabd roop will be ikarant purling. The following table has all the विभक्ति and कारक for hari shabd. In a similar way, other word forms can be made and remembered easily. You can access all shabd roop in this blog on our Sanskrit page . विभक्ति एकवचन द्विवचन बहुवचन प्रथमा हरि: हरी  हरय: द्वितीया हरिम् हरी हरीन् तृतीया हरिना हरिभ्याम्  हरिभि: चतुर्थी हरये हरिभ्याम्  हरिभ्य: पञ्चमी हरे:  हरिभ्याम् हरिभ्य: षष्ठी हरे: हर्यो: हरीनाम् सप्तमी हरौ  हर्यो: हरिषु सम्बोधन हे हरे हे हरी हे हरय: